İlk yardım ders notları.

01İlk yardım nedir?

Herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla, ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilk yardım denir.

İlk yardımın amaçları

1. Yaşamı korumak ve sürdürülmesini sağlamak,
2. Durumun kötüleşmesini engellemek,
3. İyileşmeyi kolaylaştırmak.

02İlk yardımcının özellikleri ve sorumlulukları

1. Sakin ve telaşsız olmalı,
2. Hastayı / yaralıyı sakinleştirmeli,
3. Çevreyi değerlendirip süren bir tehlike olup olmadığını belirlemeli,
4. Kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalı,
5. Çevredeki kişileri sağlık kuruluşlarına, itfaiyeye ve güvenlik birimlerine haber vermeleri için organize etmeli (112),
6. Hastanın durumunu değerlendirerek uygun ilk yardıma başlamalı,
7. Hastanın sağlık kuruluşuna bir an önce ulaşmasını sağlamalıdır.

03İlk yardımın ABC’si

A · Airway — Hava yolunun açılması

Ağızda görünen yabancı cisim (toz, toprak, kırık takma diş vb.) varsa çıkarılır. Bilinci kapalı kişilerde dil geriye düşüp hava yolunu tıkayabilir; bu durumda baş geriye itilip çene yukarı kaldırılarak hava yolu açılır.

B · Breathing — Solunumun değerlendirilmesi

Hava yolu açıkken en fazla 10 saniye boyunca “bak–dinle–hisset” yöntemiyle solunum kontrol edilir.

C · Circulation — Dolaşımın sağlanması

Solunum yoksa veya normal değilse 112 aranır ve hemen göğüs basısına (kalp masajına) başlanır.

04Temel yaşam desteği (kalp masajı ve suni solunum)

Bilinci kapalı ve normal solunumu olmayan yetişkinde:

1. Çevre güvenliği sağlanır, 112 aranır (varsa otomatik eksternal defibrilatör – OED istenir).
2. Hasta sert ve düz bir zemine sırtüstü yatırılır, ilk yardımcı yanına diz çöker.
3. Bir elin topuğu göğsün ortasına (göğüs kemiğinin alt yarısı) yerleştirilir, diğer el bunun üzerine konur; parmaklar göğse temas etmez.
4. Kollar dirsekten bükülmeden, dik ve ritmik şekilde göğüs 5–6 cm çöktürülür; hız dakikada 100–120 bası olmalıdır.
5. 30 göğüs basısından sonra 2 suni solunum yapılır: Baş geri–çene yukarı pozisyonunda burun kapatılır, ağız ağıza yerleştirilip göğsün kalktığı görülene kadar üflenir.
6. 30:2 döngüsüne sağlık ekibi gelene, hasta normal solumaya başlayana veya ilk yardımcı yorulup devam edemeyene kadar ara vermeden devam edilir.

05Bayılmalarda ilk yardım

1. Hasta düz bir yerde sırtüstü yatırılır ve beynine kan gitmesini kolaylaştırmak için ayakları yaklaşık 30 cm yukarı kaldırılır (şok pozisyonu). Başının altına yastık konmaz.
2. Boyun, göğüs ve bel çevresindeki sıkan giysiler gevşetilir; ortamın havalandırılması sağlanır.
3. Hastanın kendiliğinden kendine gelmesi beklenir; koklatma yapılmaz, sarsılmaz.
4. Tamamen kendine gelene kadar ağızdan hiçbir şey verilmez; kendine geldiğinde su gibi içecekler azar azar verilebilir.
5. Birkaç dakika içinde kendine gelmezse veya solunum bozulursa 112 aranır.

06Göğüs yaralanmalarında ilk yardım

1. Yaralı yarı oturur duruma getirilir.
2. Açık göğüs yarası varsa, havanın göğüs boşluğuna dolmasını engellemek için yaranın üzeri temiz bir bezle basınç yapmadan kapatılır.
3. Kazazedenin ısı kaybı önlenir, 112 aranır.

07Karın yaralanmalarında ilk yardım

1. Hastaya ağızdan yiyecek ya da içecek verilmez.
2. Yaralı, başı hafif yüksek ve dizlerinin altına rulo edilmiş bir battaniye konularak sırtüstü yatırılır.
3. Dışarı çıkmış organ varsa kesinlikle geri itilmez ve el sürülmez; üzeri serum fizyolojik ile nemlendirilmiş geniş, temiz bir bezle basınç yapmadan örtülür.
4. Yaralı zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna ulaştırılır (112).

08Egzoz (karbonmonoksit) zehirlenmelerinde ilk yardım

1. İlk yardımcı kendi güvenliğini sağlar; ortam havalandırılır, kapalı alanda motor çalıştırılmaz.
2. Hasta derhal temiz havaya çıkarılır.
3. Bilinci açık olanların temiz havada rahat nefes alması sağlanır.
4. Bilinci kapalı ve normal solunumu olmayan hastaya temel yaşam desteği uygulanır.
5. Vücut ısısının düşmemesi için üstü örtülür ve hasta en kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaştırılır (112).

09Sindirim yolu ile olan zehirlenmelerde ilk yardım

1. Hasta kusturulmaz; özellikle asit, alkali (çamaşır suyu, kireç çözücü vb.) veya petrol ürünleriyle zehirlenmelerde kusturmak ciddi hasar oluşturur.
2. Uzman önerisi olmadan ağızdan süt, yumurta akı, sirke, limon suyu gibi hiçbir şey verilmez.
3. Zehirlenmeye neden olan madde ve ambalajı saklanarak 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi veya 112 aranır ve önerilere uyulur.
4. Bilinci kapalı ancak solunumu olan hasta koma (derlenme) pozisyonuna getirilir; solunumu yoksa temel yaşam desteğine başlanır.

10Kanamalarda ilk yardım

1. Mümkünse eldiven giyilir; yara üzerine temiz gazlı bez, mendil veya bez konarak doğrudan ve sıkıca bastırılır.
2. Kırık şüphesi yoksa kanayan uzuv (kol, bacak) kalp seviyesinden yukarı kaldırılır.
3. Bez kanla ıslanırsa kaldırılmaz; üzerine yeni bez eklenerek baskıya devam edilir ve bandajla sabitlenir.
4. Kanama durmuyorsa şok belirtileri izlenir, hasta sıcak tutulur ve 112 aranır. Turnike yalnızca uzuv kopması gibi başka yöntemle durdurulamayan hayati kanamalarda, son çare olarak uygulanır.

11Burun kanamasında ilk yardım

1. Burnu kanayan kişinin başı hafifçe öne eğilir.
2. Burun kanatları iki parmakla yaklaşık 5 dakika sıkılarak basınç uygulanır.
3. Bu sırada ağızdan soluk alınıp verilir ve kesinlikle sümkürülmez.
4. Kanama durmazsa sağlık kuruluşuna başvurulur.

12Elektrik çarpmalarında ilk yardım

1. Önce ilk yardımcı kendi güvenliğini sağlar.
2. Elektrik akımı sigortadan / şalterden kesilir; akım kesilmeden yaralıya dokunulmaz.
3. Akım kesilemiyorsa kuru tahta, plastik gibi elektrik geçirmeyen malzemelerle kablo itilerek veya yaralı çekilerek akımdan kurtarılır.
4. Solunum ve bilinç kontrol edilir; normal solunum yoksa temel yaşam desteğine başlanır ve 112 aranır.
5. Yanık varsa soğuk su ile soğutulur.

13Kırıklarda ilk yardım

1. Yaralı gereksiz yere hareket ettirilmez; kırık bölge oynatılmaz, kırık yerine oturtulmaya çalışılmaz.
2. Açık kırıkta yaranın üzeri temiz bir bezle kapatılır; dışarı çıkan kemik içeri itilmez.
3. Kırık bölge, üstündeki ve altındaki eklemleri de içine alacak şekilde atel veya sert bir malzeme ile sabitlenir.
4. Şişme olabileceği için yüzük, bilezik, saat gibi takılar çıkarılır.
5. Sabitlemeden sonra parmak uçlarında dolaşım (renk, ısı, his) kontrol edilir; yaralı sıcak tutulur ve 112 aranır.

14Yanıklarda ilk yardım

1. Yanık bölge en az 20 dakika boyunca soğuk (buzlu olmayan) çeşme suyu ile soğutulur.
2. Şişme olabileceğinden takılar ve sıkan giysiler çıkarılır; yanığa yapışmış giysiler çekilmez.
3. Oluşan kabarcıklar (su toplaması) patlatılmaz.
4. Yanan bölgenin üzeri temiz, nemli bir bezle gevşekçe kapatılır; üzerine hiçbir şey sürülmez.
5. Geniş yanıklarda hasta sıcak tutulur ve 112 aranır.

15Yaralanmalarda ilk yardım

1. Kanama varsa kontrol altına alınır.
2. Yaranın kirlenmesi önlenir; yara içindeki yabancı cisim, kemik parçası vb. çıkarılmaz, etrafı desteklenerek sabitlenir.
3. Kopan bir parça varsa korunur: Parça nemli, temiz bir gazlı beze sarılıp temiz bir poşete konur; poşet ağzı kapatılarak buzlu su dolu ikinci bir kaba yerleştirilir. Parça doğrudan buza temas ettirilmez ve yaralı ile birlikte sağlık kuruluşuna gönderilir.
4. Yaralı sıcak tutulur ve 112 aranır.